Pogubljenje Abdulvehaba Ilhamije u svjetlu novih izvora

Sažetak

Abdulvehab Ilhamija živio je u periodu 1773-1821. godine i jedan je od najplodnijih pjesnika alhamijado književnosti. Smatra se jednim od vodećih intelektualaca svog doba zahvaljujući prevashodno poeziji koju je pisao na bosanskom jeziku, ali i djelima koje je napisao na turskom i arapskom. Ilhamija je bio poznat i po pripadnosti derviškom redu, a u narodu je bio čuven i poštovan kao učeni sufija. Doba u kojem je živio predstavlja period raznih političkih, vojnih i ekonomskih previranja u Bosni i Hercegovini pod osmanskom vlašću. Ilhamija je bio oštri kritičar postojećih problema, a predstavnici vlasti njegov pjesnički stil smatrali su provokatorskim. Osim po pjesmama i sufizmu, u kulturnom pamćenju Bošnjaka ostao je zapamćen i po tome što je bio pogubljen po naredbi Dželal-paše, tadašnjeg namjesnika u Bosni. Pozadina razloga za pogubljenje ostala je nepoznata, stoga je nadomještena stvaralačkom maštom Bošnjaka koja je u vezi sa slučajem iznjedrila mnoge predaje. Čak se smatralo kako je upravo poznata hidžvija koju je Ilhami napisao za Dželal-pašu bila razlog njegovog pogubljenja. Pismo iz 1821. godine koje je namjesnik Dželal-paša poslao u Istanbul i u kojem govori o uzrocima Ilhamijinog pogubljenja, kao i pogubljenja i hapšenja uglednika, Ilhamijinih istomišljenika, svakako je važan izvor pomoću kojeg je moguće rasvijetliti dosad nepoznate razloge Ilhamijinog ubistva.